Van rust naar risico: hoe één weekend de koers van de ECB en Fed op zijn kop zette

De laatste vergadering van de Europese Centrale Bank (ECB) vond plaats op 19 maart 2026. Dit in een sterk gewijzigde macro-economische omgeving, veroorzaakt door de aanval van de Verenigde Staten en Israël op Iran in het weekend van 28 februari. Vóór dat weekend bevond de eurozone zich in een fase van afnemende inflatie, geleidelijk richting de doelstelling van 2%. Lagere energieprijzen en een afnemende prijsdruk in zowel goederen als diensten waren hier debet aan. Deze situatie ging gepaard met een relatief stabiel rentebeeld. 

De onrust in het Midden Oosten heeft geleid tot substantiële stijgingen van de olie  en gasprijzen. De hogere en volatiele energieprijzen hebben de inflatieverwachtingen merkbaar verhoogd. Dit werkt door in de rentetermijnmarkt, waar de eerder ingeprijsde renteverlagingen voor 2026 grotendeels zijn teruggedraaid. De ECB besloot de rente ongewijzigd te laten, en geeft aan de situatie nauwlettend te volgen en op basis van data een passend monetair beleid te voeren.

Op het moment van schrijven (23 maart, 2026) hebben de Verenigde Staten Iran een 48 uurs ultimatum gegeven om de Straat van Hormuz te heropenen, wat het risico op verdere escalatie sterk vergroot. Iran lijkt niet van plan toe te geven, omdat het de controle over Hormuz ziet als zijn belangrijkste machtsmiddel in het conflict. Hierdoor dreigt een bredere energieoorlog in het Midden-Oosten, met grote gevolgen voor markten en economieën. De markt houdt rekening met een renteverhoging van 25 basispunten door de ECB in april dit jaar.

De laatste vergadering van de Federal Reserve was op 18 maart 2026. Tijdens die bijeenkomst liet de Fed de rente onveranderd. 

De inflatie in de Verenigde Staten stabiliseerde in februari op een niveau dat duidt op een voortzetting van een afkoelende economie, terwijl de arbeidsmarkt in dezelfde maand de eerste duidelijke tekenen van verzwakking vertoonde. Door deze combinatie ging de rentemarkt uit van twee beleidsrenteverlagingen in de loop van 2026. 

Ook hier maken de recente veranderingen in de economische omstandigheden door onrust in het Midden Oosten de beleidsafweging complexer. Door de escalatie rekent de markt nu op een grotere kans op een renteverhoging dit jaar dan op een renteverlaging die eerder werd verwacht. 

Het economisch bureau van Handelsbanken schetst twee mogelijke macro-economische scenario’s naar aanleiding van de recente spanningen in het Midden-Oosten. De analyse is gebaseerd op een klassiek vraag- en aanbodkader voor de oliemarkt en op internationale vuistregels voor de impact van energieprijsschokken op inflatie en groei. Deze benadering duidt de economische gevolgen van hogere energieprijzen, zonder uitspraken te doen over toekomstige beleidskeuzes of marktontwikkelingen.

In het milde scenario blijft de olieprijs enkele maanden rond 100 dollar en daalt deze vervolgens richting 70 dollar. De economische impact blijft dan beperkt tot een tijdelijke vertraging in de eerste helft van het jaar, waarna de economische activiteit zich kan herstellen zodra energieprijzen normaliseren en onzekerheid afneemt. Centrale banken hoeven in dit scenario doorgaans geen grote beleidsaanpassingen te maken.

In het zwaardere scenario blijft de olieprijs het hele jaar rond 100 dollar. De wereldeconomie groeit dan 0,5-1,1% minder en de inflatie ligt 0,5-2,2% hoger. De combinatie van hogere energieprijzen, lagere reële inkomens en uitgestelde investeringen zorgt voor bredere economische tegenwind.

De reactie van centrale banken verschilt per regio. In het zwaardere scenario schetst het economisch bureau van Handelsbanken dat de Federal Reserve in een complexe beleidsomgeving terechtkomt. De inflatie zou verder oplopen tot boven de 3%, terwijl de arbeidsmarkt kwetsbaar blijft en de politieke druk om de rente te verlagen aanhoudt. Omdat de Verenigde Staten netto-exporteur zijn van olie en gas, profiteren sommige sectoren juist van hogere energieprijzen, wat een deel van de negatieve groei effecten compenseert.

Het economisch bureau van Handelsbanken verwacht dat de Federal Reserve in dit scenario de eerder aangekondigde renteverlagingen waarschijnlijk uitstelt, maar geen nieuwe verhogingen doorvoert. Hierdoor blijft de inflatie langer boven de doelstelling.

Voor de eurozone, die energie importeert, zijn de effecten sterker. In het zwaardere scenario daalt de groei met 0,5-1,0% en stijgt de inflatie richting de 3%. Met de recente inflatieschok in het achterhoofd zou de ECB in dat geval waarschijnlijk geneigd zijn de rente te verhogen om te voorkomen dat de hogere energiekosten doorwerken in alle andere prijzen in de economie.

Uiteindelijk hangt de economische impact sterk af van de duur van de verstoring op de oliemarkt en van de mate waarin energieprijzen tijdelijk of langdurig verhoogd blijven. In deze tijden, waarin ontwikkelingen zich in rap tempo opvolgen, bieden de geschetste scenario’s slechts een kader. Uiteraard blijven wij de situatie op de voet volgen.